{"id":144870,"date":"2021-04-29T15:59:09","date_gmt":"2021-04-29T13:59:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/nepoznany-liptov\/tam-kde-rano-zacina-o-pol-stvrtej\/"},"modified":"2021-05-26T12:12:56","modified_gmt":"2021-05-26T10:12:56","slug":"tam-gdzie-rano-zaczyna-sie-o-wpol-do-czwartej","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/nieznany-liptow\/szalasnictwo-i-pasterstwo\/tam-gdzie-rano-zaczyna-sie-o-wpol-do-czwartej\/","title":{"rendered":"Tam, gdzie rano zaczyna si\u0119 o wp\u00f3\u0142 do czwartej"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Tam, gdzie rano zaczyna si\u0119 o wp\u00f3\u0142 do czwartej<\/p>\n\n\n\n

Milan Gajan
w\u0142a\u015bciciel bac\u00f3wki Pastierska<\/strong><\/p>\n\n\n\n

kwiecie\u0144 2021<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Je\u015bli przyjdziesz do bac\u00f3wki o czwartej nad ranem, nikogo tam nie znajdziesz. Owce s\u0105 ju\u017c w koszarze, pasterze doj\u0105, aby\u015bmy mieli \u015bwie\u017ce mleko, ser lub \u017c\u0119tyc\u0119. Nie tylko o porankach, ale og\u00f3lnie o sza\u0142a\u015bnictwie opowie pan Milan Gajan, w\u0142a\u015bciciel bac\u00f3wki Pastierska w Dolinie Bobroveckiej.<\/strong><\/em><\/em><\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Panie Milanie, praca w bac\u00f3wce nie jest \u0142atwa. Na w\u0142asne oczy widzieli\u015bmy wczesne poranki, a tak\u017ce, co wszystko trzeba zrobi\u0107 w bac\u00f3wce. Dlaczego cz\u0142owiek wybiera tak\u0105 prac\u0119?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Pami\u0119tam moment, w kt\u00f3rym zacz\u0119li\u015bmy hodowl\u0119 owiec. By\u0142o to 20 lat temu w Dolinie Bobroveckiej i pierwszym bod\u017acem by\u0142o to, \u017ce hodowla owiec i sza\u0142a\u015bnictwo w tej dolinie od kilku lat stagnowa\u0142o. Ostatni\u0105 bac\u00f3wk\u0119 mia\u0142 tutaj oko\u0142o 6 lat wcze\u015bniej doktor Frian, weterynarz, kt\u00f3ry sko\u0144czy\u0142 z pasterstwem g\u0142\u00f3wnie z powodu braku pastwisk, ale tak\u017ce zmian organizacyjnych i personalnych. Pe\u0142ni zapa\u0142u stworzyli\u015bmy bac\u00f3wk\u0119 z jednym z najlepszych wtedy bac\u00f3w – Fri\u010dem z Beh\u00e1roviec, kt\u00f3ry by\u0142 gwarancj\u0105 jako\u015bci. Ten \u015bwietny baca mia\u0142 ju\u017c swoich 100 owiec, a ludzie dawali mu jeszcze swoje. Tak to si\u0119 wszystko zacz\u0119\u0142o. Do dzisiaj sprawia mi to ogromn\u0105 rado\u015b\u0107 i co roku wprowadzam w tej pracy co\u015b nowego, id\u0119 do przodu. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce widz\u0119 po sobie kawa\u0142ek dobrze wykonanej pracy i \u017ce rozwijam si\u0119 dalej. W bac\u00f3wce ma to odzwierciedlenie g\u0142\u00f3wnie w produkcji, gdzie sprzeda\u017c produkt\u00f3w odbywa si\u0119 ju\u017c na zupe\u0142nie innym poziomie.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Co si\u0119 zmieni\u0142o w produkcji wyrob\u00f3w mleczarskich?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Niegdy\u015b bryndz\u0119 przetwarzano wysoko w g\u00f3rach, a na d\u00f3\u0142 zwo\u017cona by\u0142a wozami. Produkcja musia\u0142a by\u0107 do tego dostosowana, poniewa\u017c w tych miejscach cz\u0119sto brakowa\u0142o wody. W tym czasie robiono wi\u0119cej oscypk\u00f3w, poniewa\u017c ser by\u0142 wtedy maksymalnie zag\u0119szczany, aby wydosta\u0142a si\u0119 z niego woda i wytrzyma\u0142 jak najd\u0142u\u017cej. Dzisiaj produkujemy ju\u017c mniej oscypk\u00f3w, zamiast tego robimy bochenki, kt\u00f3re s\u0105 smaczniejsze, a dzi\u0119ki technologii ch\u0142odzenia mo\u017cemy je przechowywa\u0107 d\u0142u\u017cej. Jeste\u015bmy ju\u017c w stanie wytwarza\u0107 stosunkowo trwa\u0142e i soczyste sery.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zmieni\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c narz\u0119dzia do produkcji, a drewniane putry zosta\u0142y zast\u0105pione pojemnikami ze stali nierdzewnej. Dzi\u0119ki temu uda\u0142o si\u0119 zwi\u0119kszy\u0107 higien\u0119, kt\u00f3ra jest zawsze mile widziana. Dodatkowym atutem jest to, \u017ce pojemnik ze stali nierdzewnej ma podw\u00f3jn\u0105 \u015bciank\u0119, mo\u017cemy tam wla\u0107 ciep\u0142\u0105 wod\u0119, co u\u0142atwia obr\u00f3bk\u0119. Nowoczesna technologia naturalnie pomaga przy starej produkcji.<\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Produkujecie mleko niepasteryzowane. Co to znaczy?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Owce wydoimy r\u0119cznie albo maszynowo. Takie dojenie musi odby\u0107 si\u0119 maksymalnie w ci\u0105gu dw\u00f3ch godzin, aby zapobiec rozwojowi niepo\u017c\u0105danych bakterii w mleku. Mleko owcze ma temperatur\u0119 oko\u0142o 30 stopni, nast\u0119pnie jest podgrzewane do 35 stopni, aby zachowa\u0107 sk\u0142adniki od\u017cywcze i nie zabija\u0107 \u017cywych kultur bakterii. Nast\u0119pnie dodaje si\u0119 podpuszczk\u0119, wymiesza i przetwarza. Powstaje z tego ser na bryndz\u0119 lub ser do w\u0119dzenia, albo \u015bwie\u017cy, od razu do sprzeda\u017cy.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Wspomnia\u0142 Pan o technologii ch\u0142odniczej, ale jak dawniej wo\u017cono bryndz\u0119, kiedy nie by\u0142o urz\u0105dze\u0144 ch\u0142odniczych?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Na pewno bryndza to wytrzyma\u0142a. L\u00f3d trzymano w s\u0142omie, bryndz\u0119 w drewnianych<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Z Liptowa do Wiednia?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Tak, bryndza ju\u017c w przesz\u0142o\u015bci mia\u0142a du\u017ce znaczenie lecznicze, by\u0142a uwa\u017cana za zdrow\u0105 \u017cywno\u015b\u0107. A t\u0105 nasz\u0105 liptowsk\u0105 zamawia\u0142 nawet dostojnik z Wiednia.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Powiedzia\u0142 Pan, \u017ce je\u015bli przyjdziemy do bac\u00f3wki o czwartej nad ranem, nikogo tam ju\u017c nie zobaczymy. Dlaczego?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

B\u0119d\u0105 tam ju\u017c tylko psy str\u00f3\u017cuj\u0105ce. Re\u017cim jest twardy, a regularno\u015b\u0107 jest przywilejem kr\u00f3l\u00f3w. Rano owce id\u0105 do koszara, o czwartej pasterze siedz\u0105 ju\u017c przy nich i doj\u0105, o wp\u00f3\u0142 do sz\u00f3stej s\u0105 wydojone, a baca z juhasem id\u0105 do bac\u00f3wki przetwarza\u0107 mleko i robi\u0107 ser. Owce s\u0105 ponownie dojone o czwartej po po\u0142udniu, a nast\u0119pnie pas\u0105 si\u0119 a\u017c do zmroku.  <\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Jaka panuje hierarchia w bac\u00f3wce?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Hierarchia jest bardzo wa\u017cna. Bac\u00f3wka bez jasno ustalonych zasad i g\u0142owy, kt\u00f3ra ni\u0105 rz\u0105dzi, rozpada si\u0119 zwykle w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy. Baca jest w pe\u0142ni odpowiedzialny za swoj\u0105 prac\u0119 i dba o jako\u015b\u0107. Baca zajmuje si\u0119 dojeniem, a potem robieniem sera. Z kolei juhas doi i pomaga przy produkcji, gotuje \u017c\u0119tyc\u0119. Nasza \u017c\u0119tyca jest dobra, poniewa\u017c ludzie przy jej produkcji s\u0105 zawsze ci sami, a jeden cz\u0142owiek robi to zawsze tak samo dobrze.  W ten spos\u00f3b nie k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, nie maj\u0105 wym\u00f3wek jeden na drugiego, a w bac\u00f3wce panuje porz\u0105dek. Pasterze doj\u0105 i pas\u0105 owce. Wa\u017cnym cz\u0142onkiem za\u0142ogi jest tak\u017ce zaganiacz, kt\u00f3ry p\u0119dzi owce do dojenia. Zaganiacz pasie te\u017c stado jagnic, kt\u00f3re nie pas\u0105 si\u0119 z owcami, poniewa\u017c nie musz\u0105 mie\u0107 tak dobrej jako\u015bci trawy, w zwi\u0105zku z tym, \u017ce nie mia\u0142y jeszcze jagni\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

A co baca robi zim\u0105? Ma urlop?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Zim\u0105 nasi pracownicy maj\u0105 jeszcze ci\u0119\u017csz\u0105 prac\u0119. Musz\u0105 r\u0119cznie obcina\u0107 owcom paznokcie i we\u0142n\u0119, a kiedy nadejdzie czas rui, musz\u0105 posortowa\u0107 owce i przygotowa\u0107 \u017c\u0142obek dla ma\u0142ych jagni\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

Wasz baca nie jest ani wysokim, ani du\u017cym m\u0119\u017cczyzn\u0105, ale jest Pan dla niego pe\u0142en podziwu, tak samo jak dla pozosta\u0142ych pasterzy. Co by Pan powiedzia\u0142, jacy oni s\u0105?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

S\u0105 to przede wszystkim ludzie, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 przyrod\u0119 i zwierz\u0119ta. Nie musz\u0105 by\u0107 wysocy, ale silni, zwinni i przede wszystkim ch\u0119tni do pracy. A co najwa\u017cniejsze, baca nie mo\u017ce by\u0107 leniwy, nie mo\u017ce spa\u0107 i wylegiwa\u0107 si\u0119 wtedy, kiedy trzeba robi\u0107, musi lubi\u0107 porz\u0105dek i zasady. Wcale nie jest \u0142atwo znale\u017a\u0107 dobrego bac\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Je\u015bli przyjdziesz do bac\u00f3wki o czwartej nad ranem, nikogo tam nie znajdziesz. Owce s\u0105 ju\u017c w koszarze, pasterze doj\u0105, aby\u015bmy mieli …<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":141197,"parent":144903,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"page_no-title.php","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"episode_type":"","audio_file":"","cover_image":"","cover_image_id":"","duration":"","filesize":"","date_recorded":"","explicit":"","block":"","filesize_raw":"","_jf_limit_responses":"","footnotes":""},"class_list":["post-144870","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":{"vyhradny_obrazok":false,"second_feature_image":null,"search_top_keywords":""},"wpml_translations_detailed":{"sk":{"id":141292,"title":"Tam, kde r\u00e1no za\u010d\u00edna o pol \u0161tvrtej.","url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/nepoznany-liptov\/salasnictvo-a-pastierstvo\/tam-kde-rano-zacina-o-pol-stvrtej\/","api_url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/page\/141292","status":"publish","excerpt":"Ke\u010f pr\u00eddete o\u00a0\u0161tvrtej r\u00e1no na sala\u0161 u\u017e tam nikoho nen\u00e1jdete. Ovce s\u00fa u\u017e v\u00a0ko\u0161iari, chlapi doja, aby sme mali \u010derstv\u00e9 ...","content":"\n

\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Tam, kde r\u00e1no za\u010d\u00edna o pol \u0161tvrtej<\/p>\n\n\n\n

Milan Gajan
majite\u013e sala\u0161u Pastierska<\/p>\n\n\n\n

apr\u00edl 2021<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Ke\u010f pr\u00eddete o\u00a0\u0161tvrtej r\u00e1no na sala\u0161 u\u017e tam nikoho nen\u00e1jdete. Ovce s\u00fa u\u017e v\u00a0ko\u0161iari, chlapi doja, aby sme mali \u010derstv\u00e9 mlieko, syr, \u010di \u017ein\u010dicu. Nielen o\u00a0r\u00e1ne, ale\u00a0celkovo o\u00a0sala\u0161n\u00edctve rozpr\u00e1va p\u00e1n Milan Gajan, majite\u013e sala\u0161a Pastierska v\u00a0Bobroveckej doline.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

P\u00e1n Gajan, pr\u00e1ca na sala\u0161i je n\u00e1ro\u010dn\u00e1. Na vlastn\u00e9 o\u010di sme videli skor\u00e9 r\u00e1na a aj to, \u010do v\u0161etko obn\u00e1\u0161a stara\u0165 sa o sala\u0161. Pre\u010do sa \u010dlovek rozhodne pre tak\u00fato pr\u00e1cu?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ten moment, ke\u010f sme za\u010dali s ov\u010diarstvom si pam\u00e4t\u00e1m. Bolo to 20 rokov dozadu v Bobroveckej doline a prv\u00fdm podnetom bolo, \u017ee v tejto doline u\u017e nieko\u013eko rokov pauzovalo ov\u010diarstvo, pauzoval sala\u0161. Posledn\u00fd sala\u0161 predt\u00fdm mal asi pred 6 rokmi doktor Frian, veterin\u00e1r, ktor\u00fd skon\u010dil najm\u00e4 kv\u00f4li nedostatku pasienkov, ale aj organiza\u010dn\u00fdm a person\u00e1lnym zmen\u00e1m. My sme sa do toho vrhli vtedy s vych\u00fdren\u00fdm ba\u010dom Fri\u010dom z Beh\u00e1roviec, ktor\u00fd bol z\u00e1rukou kvality. Tento dobr\u00fd ba\u010da mal svojich 100 oviec a aj \u013eudia k nemu d\u00e1vali svoje ovce. Tak som sa k tomu dostal. St\u00e1le ma to nap\u013a\u0148a a ka\u017ed\u00fd rok pos\u00favam t\u00fato pr\u00e1cu niekde \u010falej. Te\u0161\u00ed ma, ke\u010f vid\u00edm za sebou kus pr\u00e1ce a posuny vpred. Na sala\u0161i sa to odr\u00e1\u017ea najm\u00e4 v r\u00e1mci v\u00fdroby, kde u\u017e funguje aj predaj v\u00fdrobkov nielen natur\u00e1li\u00ed.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ak\u00e1 zmena nastala v r\u00e1mci v\u00fdroby produktov?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Kedysi sa bryndza spracov\u00e1vala vysoko v hor\u00e1ch a dolu sa vozila na vozoch. Tomuto musela by\u0165 prisp\u00f4soben\u00e1 aj v\u00fdroba, ke\u010f\u017ee mnohokr\u00e1t bol na t\u00fdchto miestach nedostatok vody. Robili sa vtedy \u010dastej\u0161ie o\u0161tiepky, kde sa syr maxim\u00e1lne zhutnil, aby sa dostala z neho voda tak, aby \u010do najdlh\u0161ie vydr\u017eal. Dnes u\u017e rob\u00edme tak\u00fdch o\u0161tiepkov menej, namiesto toho sa sk\u00f4r robia bochn\u00ed\u010dky, ktor\u00e9 s\u00fa lahodnej\u0161ie a v\u010faka chladiarenskej technike ich vieme aj dlh\u0161ie udr\u017ea\u0165. Vieme vyrobi\u0165 relat\u00edvne trvanliv\u00e9 a \u0161\u0165avnatej\u0161ie syry.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Tie\u017e sa zmenili aj n\u00e1stroje na v\u00fdrobu, dreven\u00fa putiru  nahradili nerezov\u00e9 n\u00e1doby. Ide tu najm\u00e4 o zv\u00fd\u0161en\u00fa hygienu, ktor\u00e1 je v\u017edy v\u00edtan\u00e1. \u010eal\u0161ia v\u00fdhoda je, \u017ee nerezov\u00e1 n\u00e1doba m\u00e1 dvojpl\u00e1\u0161\u0165, kde vieme dosta\u0165 tepl\u00fa vodu a jednoduch\u0161ie sa spracov\u00e1va. Modern\u00e1 technol\u00f3gia prirodzene pom\u00e1ha pri starej v\u00fdrobe.<\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Vyr\u00e1bate nepasterizovan\u00e9 mlieko. \u010co to znamen\u00e1?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ovce sa podoja, ru\u010dne alebo strojovo. Toto dojenie mus\u00ed prebehn\u00fa\u0165 maxim\u00e1lne do dvoch hod\u00edn, aby sa nemno\u017eili ne\u017eiad\u00face bakt\u00e9rie v mlieku. Mlieko od oviec m\u00e1 teplotu okolo 30 stup\u0148ov, prihrieva sa na 35 stup\u0148ov tak, aby sme zachovali \u017eiviny a nezabili \u017eiv\u00fa kult\u00faru. Potom sa prid\u00e1 syridlo, klasicky sa zak\u013eag\u00e1 a spracuje sa. Z toho sa vyr\u00e1ba syr na bryndzu alebo syr na \u00fadenie \u010di na \u010derstv\u00fd predaj.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Spom\u00ednali ste chladiarensk\u00fa techniku, no ako sa vozila bryndza v minulosti, ke\u010f neexistovali chladiarensk\u00e9 boxy?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ur\u010dite to vydr\u017ealo. \u013dad sa predsa udr\u017eiaval v slame, bryndza bola v dreven\u00fdch bedniach, ktor\u00e9 boli oblo\u017een\u00e9 slamou a \u013eadom. \u013dudia si na\u0161li sp\u00f4sob. Taktie\u017e sa bryndza v minulosti z konzerva\u010dn\u00fdch d\u00f4vodov viacej solila. Takto sa dok\u00e1zala vyv\u00e1\u017ea\u0165 bryndza z Liptova \u010dastokr\u00e1t a\u017e do Viedne.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Z Liptova a\u017e do Viedne?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u00c1no, bryndza mala u\u017e v minulosti ve\u013ek\u00fd lie\u010div\u00fd v\u00fdznam, patrila k zdravej v\u00fd\u017eive. A t\u00fa na\u0161u liptovsk\u00fa si nech\u00e1val doviez\u0165 honor priamo z Viedne.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Povedali ste, \u017ee ak sme pri\u0161li na sala\u0161 o \u0161tvrtej r\u00e1no, u\u017e tam nikoho neuvid\u00edme. Pre\u010do?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

U\u017e tam n\u00e1jdete len str\u00e1\u017ene psy. Re\u017eim je tvrd\u00fd, ale pravidelnos\u0165 je v\u00fdsada kr\u00e1\u013eov. R\u00e1no id\u00fa ovce do ko\u0161iara, o \u0161tvrtej u\u017e chlapi sedia a doja, o pol 6 s\u00fa podojen\u00e9 a ba\u010da a pomocn\u00edk id\u00fa spracov\u00e1va\u0165 mlieko a vyr\u00e1ba\u0165 syr do koliby. Ovce sa doja potom e\u0161te raz poobede o \u0161tvrtej a potom sa do tmy pas\u00fa.  <\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Ak\u00e1 je hierarchia na sala\u0161i?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Hierarchia na sala\u0161i je ve\u013emi d\u00f4le\u017eit\u00e1 vec. Sala\u0161 bez poriadku a hlavy, ktor\u00e1 vel\u00ed na sala\u0161i sa v\u00e4\u010d\u0161inou do troch mesiacov rozpadne. Ba\u010da je maxim\u00e1lne zodpovedn\u00fd za svoju pr\u00e1cu, dr\u017e\u00ed kvalitu. Ba\u010da doj\u00ed a vyr\u00e1ba syr. Jeho z\u00e1stupca - valach - doj\u00ed, pom\u00e1ha s v\u00fdrobou a odv\u00e1ra \u017ein\u010dicu. Na\u0161a \u017ein\u010dica je dobr\u00e1, preto\u017ee sa \u013eudia pri jej v\u00fdrobe nestriedaj\u00fa a jeden \u010dlovek to rob\u00ed rovnako dobre. Takto sa na seba nevyhov\u00e1raj\u00fa a dr\u017e\u00ed sa poriadok na sala\u0161i. Valasi doja a pas\u00fa ovce. D\u00f4le\u017eit\u00fd \u010dlen je aj honeln\u00edk, ktor\u00fd dur\u00ed ovce do dojenia. Honeln\u00edk tie\u017e pasie aj st\u00e1do jar\u00e1k, ktor\u00e9 sa nepas\u00fa spolu s ovcami, ke\u010f\u017ee nemusia ma\u0165 a\u017e tak\u00fa kvalitn\u00fa tr\u00e1vu, preto\u017ee e\u0161te nemaj\u00fa mlad\u00e9.<\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\u010co rob\u00ed ba\u010da v zime? M\u00e1 vo\u013eno?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Na\u0161i pracovn\u00edci maj\u00fa v zime e\u0161te \u0165a\u017e\u0161iu pr\u00e1cu. Ru\u010dne strihaj\u00fa nechty oviec a ich vlnu, a ke\u010f prich\u00e1dza \u010das kotenia, musia ovce vytriedi\u0165 a pripravi\u0165 \u0161k\u00f4lku pre mal\u00e9 jah\u0148at\u00e1 .<\/p>\n\n\n\n

V\u00e1\u0161 ba\u010da nie je vysok\u00fd ani mohutn\u00fd chlap, ale neviete si ho vynachv\u00e1li\u0165 rovnako ako ostatn\u00fdch chlapov. \u010co by ste povedali na z\u00e1ver, ak\u00ed s\u00fa?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

S\u00fa to v prvom rade \u013eudia, ktor\u00ed musia ma\u0165 radi pr\u00edrodu a zvierat\u00e1. Nemusia by\u0165 a\u017e tak\u00ed urasten\u00ed, ale musia by\u0165 mocn\u00ed, vrtk\u00ed a hlavne ochotn\u00ed. A hlavne ba\u010da nem\u00f4\u017ee by\u0165 dareb\u00e1k, nem\u00f4\u017ee spa\u0165 na pri\u010dni, ke\u010f treba robi\u0165, mus\u00ed by\u0165 \u010distotn\u00fd a ochotn\u00fd. Dobr\u00e9ho ba\u010du nie je \u013eahk\u00e9 n\u00e1js\u0165.<\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n","featured_media":141195,"featured_media_url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/210428_OOCR_039-600x401.jpg","images_gallery_urls":[],"fotka_1_url":null,"fotka_2_url":null,"fotka_3_url":null,"fotka_4_url":null,"fotka_5_url":null,"fotka_6_url":null,"fotka_7_url":null,"fotka_8_url":null},"pl":{"id":144870,"title":"Tam, gdzie rano zaczyna si\u0119 o wp\u00f3\u0142 do czwartej","url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/nieznany-liptow\/szalasnictwo-i-pasterstwo\/tam-gdzie-rano-zaczyna-sie-o-wpol-do-czwartej\/","api_url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/page\/144870","status":"publish","excerpt":"Je\u015bli przyjdziesz do bac\u00f3wki o czwartej nad ranem, nikogo tam nie znajdziesz. Owce s\u0105 ju\u017c w koszarze, pasterze doj\u0105, aby\u015bmy mieli ...","content":"\n

\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Tam, gdzie rano zaczyna si\u0119 o wp\u00f3\u0142 do czwartej<\/p>\n\n\n\n

Milan Gajan
w\u0142a\u015bciciel bac\u00f3wki Pastierska<\/strong><\/p>\n\n\n\n

kwiecie\u0144 2021<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Je\u015bli przyjdziesz do bac\u00f3wki o czwartej nad ranem, nikogo tam nie znajdziesz. Owce s\u0105 ju\u017c w koszarze, pasterze doj\u0105, aby\u015bmy mieli \u015bwie\u017ce mleko, ser lub \u017c\u0119tyc\u0119. Nie tylko o porankach, ale og\u00f3lnie o sza\u0142a\u015bnictwie opowie pan Milan Gajan, w\u0142a\u015bciciel bac\u00f3wki Pastierska w Dolinie Bobroveckiej.<\/strong><\/em><\/em><\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Panie Milanie, praca w bac\u00f3wce nie jest \u0142atwa. Na w\u0142asne oczy widzieli\u015bmy wczesne poranki, a tak\u017ce, co wszystko trzeba zrobi\u0107 w bac\u00f3wce. Dlaczego cz\u0142owiek wybiera tak\u0105 prac\u0119?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Pami\u0119tam moment, w kt\u00f3rym zacz\u0119li\u015bmy hodowl\u0119 owiec. By\u0142o to 20 lat temu w Dolinie Bobroveckiej i pierwszym bod\u017acem by\u0142o to, \u017ce hodowla owiec i sza\u0142a\u015bnictwo w tej dolinie od kilku lat stagnowa\u0142o. Ostatni\u0105 bac\u00f3wk\u0119 mia\u0142 tutaj oko\u0142o 6 lat wcze\u015bniej doktor Frian, weterynarz, kt\u00f3ry sko\u0144czy\u0142 z pasterstwem g\u0142\u00f3wnie z powodu braku pastwisk, ale tak\u017ce zmian organizacyjnych i personalnych. Pe\u0142ni zapa\u0142u stworzyli\u015bmy bac\u00f3wk\u0119 z jednym z najlepszych wtedy bac\u00f3w - Fri\u010dem z Beh\u00e1roviec, kt\u00f3ry by\u0142 gwarancj\u0105 jako\u015bci. Ten \u015bwietny baca mia\u0142 ju\u017c swoich 100 owiec, a ludzie dawali mu jeszcze swoje. Tak to si\u0119 wszystko zacz\u0119\u0142o. Do dzisiaj sprawia mi to ogromn\u0105 rado\u015b\u0107 i co roku wprowadzam w tej pracy co\u015b nowego, id\u0119 do przodu. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce widz\u0119 po sobie kawa\u0142ek dobrze wykonanej pracy i \u017ce rozwijam si\u0119 dalej. W bac\u00f3wce ma to odzwierciedlenie g\u0142\u00f3wnie w produkcji, gdzie sprzeda\u017c produkt\u00f3w odbywa si\u0119 ju\u017c na zupe\u0142nie innym poziomie.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Co si\u0119 zmieni\u0142o w produkcji wyrob\u00f3w mleczarskich?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Niegdy\u015b bryndz\u0119 przetwarzano wysoko w g\u00f3rach, a na d\u00f3\u0142 zwo\u017cona by\u0142a wozami. Produkcja musia\u0142a by\u0107 do tego dostosowana, poniewa\u017c w tych miejscach cz\u0119sto brakowa\u0142o wody. W tym czasie robiono wi\u0119cej oscypk\u00f3w, poniewa\u017c ser by\u0142 wtedy maksymalnie zag\u0119szczany, aby wydosta\u0142a si\u0119 z niego woda i wytrzyma\u0142 jak najd\u0142u\u017cej. Dzisiaj produkujemy ju\u017c mniej oscypk\u00f3w, zamiast tego robimy bochenki, kt\u00f3re s\u0105 smaczniejsze, a dzi\u0119ki technologii ch\u0142odzenia mo\u017cemy je przechowywa\u0107 d\u0142u\u017cej. Jeste\u015bmy ju\u017c w stanie wytwarza\u0107 stosunkowo trwa\u0142e i soczyste sery.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zmieni\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c narz\u0119dzia do produkcji, a drewniane putry zosta\u0142y zast\u0105pione pojemnikami ze stali nierdzewnej. Dzi\u0119ki temu uda\u0142o si\u0119 zwi\u0119kszy\u0107 higien\u0119, kt\u00f3ra jest zawsze mile widziana. Dodatkowym atutem jest to, \u017ce pojemnik ze stali nierdzewnej ma podw\u00f3jn\u0105 \u015bciank\u0119, mo\u017cemy tam wla\u0107 ciep\u0142\u0105 wod\u0119, co u\u0142atwia obr\u00f3bk\u0119. Nowoczesna technologia naturalnie pomaga przy starej produkcji.<\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Produkujecie mleko niepasteryzowane. Co to znaczy?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Owce wydoimy r\u0119cznie albo maszynowo. Takie dojenie musi odby\u0107 si\u0119 maksymalnie w ci\u0105gu dw\u00f3ch godzin, aby zapobiec rozwojowi niepo\u017c\u0105danych bakterii w mleku. Mleko owcze ma temperatur\u0119 oko\u0142o 30 stopni, nast\u0119pnie jest podgrzewane do 35 stopni, aby zachowa\u0107 sk\u0142adniki od\u017cywcze i nie zabija\u0107 \u017cywych kultur bakterii. Nast\u0119pnie dodaje si\u0119 podpuszczk\u0119, wymiesza i przetwarza. Powstaje z tego ser na bryndz\u0119 lub ser do w\u0119dzenia, albo \u015bwie\u017cy, od razu do sprzeda\u017cy.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Wspomnia\u0142 Pan o technologii ch\u0142odniczej, ale jak dawniej wo\u017cono bryndz\u0119, kiedy nie by\u0142o urz\u0105dze\u0144 ch\u0142odniczych?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Na pewno bryndza to wytrzyma\u0142a. L\u00f3d trzymano w s\u0142omie, bryndz\u0119 w drewnianych<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Z Liptowa do Wiednia?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Tak, bryndza ju\u017c w przesz\u0142o\u015bci mia\u0142a du\u017ce znaczenie lecznicze, by\u0142a uwa\u017cana za zdrow\u0105 \u017cywno\u015b\u0107. A t\u0105 nasz\u0105 liptowsk\u0105 zamawia\u0142 nawet dostojnik z Wiednia.<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Powiedzia\u0142 Pan, \u017ce je\u015bli przyjdziemy do bac\u00f3wki o czwartej nad ranem, nikogo tam ju\u017c nie zobaczymy. Dlaczego?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

B\u0119d\u0105 tam ju\u017c tylko psy str\u00f3\u017cuj\u0105ce. Re\u017cim jest twardy, a regularno\u015b\u0107 jest przywilejem kr\u00f3l\u00f3w. Rano owce id\u0105 do koszara, o czwartej pasterze siedz\u0105 ju\u017c przy nich i doj\u0105, o wp\u00f3\u0142 do sz\u00f3stej s\u0105 wydojone, a baca z juhasem id\u0105 do bac\u00f3wki przetwarza\u0107 mleko i robi\u0107 ser. Owce s\u0105 ponownie dojone o czwartej po po\u0142udniu, a nast\u0119pnie pas\u0105 si\u0119 a\u017c do zmroku.  <\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Jaka panuje hierarchia w bac\u00f3wce?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Hierarchia jest bardzo wa\u017cna. Bac\u00f3wka bez jasno ustalonych zasad i g\u0142owy, kt\u00f3ra ni\u0105 rz\u0105dzi, rozpada si\u0119 zwykle w ci\u0105gu trzech miesi\u0119cy. Baca jest w pe\u0142ni odpowiedzialny za swoj\u0105 prac\u0119 i dba o jako\u015b\u0107. Baca zajmuje si\u0119 dojeniem, a potem robieniem sera. Z kolei juhas doi i pomaga przy produkcji, gotuje \u017c\u0119tyc\u0119. Nasza \u017c\u0119tyca jest dobra, poniewa\u017c ludzie przy jej produkcji s\u0105 zawsze ci sami, a jeden cz\u0142owiek robi to zawsze tak samo dobrze.  W ten spos\u00f3b nie k\u0142\u00f3c\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, nie maj\u0105 wym\u00f3wek jeden na drugiego, a w bac\u00f3wce panuje porz\u0105dek. Pasterze doj\u0105 i pas\u0105 owce. Wa\u017cnym cz\u0142onkiem za\u0142ogi jest tak\u017ce zaganiacz, kt\u00f3ry p\u0119dzi owce do dojenia. Zaganiacz pasie te\u017c stado jagnic, kt\u00f3re nie pas\u0105 si\u0119 z owcami, poniewa\u017c nie musz\u0105 mie\u0107 tak dobrej jako\u015bci trawy, w zwi\u0105zku z tym, \u017ce nie mia\u0142y jeszcze jagni\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

A co baca robi zim\u0105? Ma urlop?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Zim\u0105 nasi pracownicy maj\u0105 jeszcze ci\u0119\u017csz\u0105 prac\u0119. Musz\u0105 r\u0119cznie obcina\u0107 owcom paznokcie i we\u0142n\u0119, a kiedy nadejdzie czas rui, musz\u0105 posortowa\u0107 owce i przygotowa\u0107 \u017c\u0142obek dla ma\u0142ych jagni\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

Wasz baca nie jest ani wysokim, ani du\u017cym m\u0119\u017cczyzn\u0105, ale jest Pan dla niego pe\u0142en podziwu, tak samo jak dla pozosta\u0142ych pasterzy. Co by Pan powiedzia\u0142, jacy oni s\u0105?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

S\u0105 to przede wszystkim ludzie, kt\u00f3rzy kochaj\u0105 przyrod\u0119 i zwierz\u0119ta. Nie musz\u0105 by\u0107 wysocy, ale silni, zwinni i przede wszystkim ch\u0119tni do pracy. A co najwa\u017cniejsze, baca nie mo\u017ce by\u0107 leniwy, nie mo\u017ce spa\u0107 i wylegiwa\u0107 si\u0119 wtedy, kiedy trzeba robi\u0107, musi lubi\u0107 porz\u0105dek i zasady. Wcale nie jest \u0142atwo znale\u017a\u0107 dobrego bac\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n","featured_media":141197,"featured_media_url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/210428_OOCR_039-600x401.jpg","images_gallery_urls":[],"fotka_1_url":null,"fotka_2_url":null,"fotka_3_url":null,"fotka_4_url":null,"fotka_5_url":null,"fotka_6_url":null,"fotka_7_url":null,"fotka_8_url":null}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/144870"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=144870"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/144870\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/144903"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/141197"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=144870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}