{"id":144866,"date":"2021-04-21T15:15:45","date_gmt":"2021-04-21T13:15:45","guid":{"rendered":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/nepoznany-liptov\/zhmotnenie-pastierskej-kultury\/"},"modified":"2021-05-26T12:13:30","modified_gmt":"2021-05-26T10:13:30","slug":"dorobek-materialny-kultury-pasterskiej-i-urok-ekspozycji-owczarskiej","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/nieznany-liptow\/dorobek-materialny-kultury-pasterskiej-i-urok-ekspozycji-owczarskiej\/","title":{"rendered":"Dorobek materialny kultury pasterskiej i urok ekspozycji owczarskiej"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Dorobek materialny kultury pasterskiej
i urok ekspozycji owczarskiej<\/p>\n\n\n\n

Iveta Zuzkinov\u00e1 – etnolo\u017cka i Ji\u0159i P\u0159ibyl – konserwator zabytk\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

kwiecie\u0144 2021<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/span>Pani Iveta Zuskinov\u00e1 to wybitna znawczyni wielu temat\u00f3w, kt\u00f3ra bada pasterstwo i owczarstwo na Liptowie. Kultura pasterska to dla niej prawdziwy fenomen, za\u015b pasja, z jak\u0105 po\u015bwi\u0119ca si\u0119 temu zagadnieniu, jest wprost zara\u017aliwa. Razem z panem Ji\u0159\u00edm P\u0159ibylem zaanga\u017cowali si\u0119 w przygotowanie wyj\u0105tkowej ekspozycji owczarskiej, kt\u00f3ra pozwala na podr\u00f3\u017c w czasie i przestrzeni.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jest pani wybitn\u0105 etnolo\u017ck\u0105. Co nale\u017cy rozumie\u0107 przez to okre\u015blenie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jako etnolog ca\u0142e swoje \u017cycie zawodowe po\u015bwi\u0119ci\u0142am pracy w muzeum, badaniom nad kultur\u0105 ludow\u0105, kt\u00f3ra jest bardzo zr\u00f3\u017cnicowana i ciekawa. W pewnym momencie \u017cycia zainteresowa\u0142am si\u0119 przejawami tej kultury. W tym czasie po\u015bwi\u0119ci\u0142am si\u0119 badaniom i opracowaniom, a p\u00f3\u017aniej publikacjom z dziedziny sza\u0142a\u015bnictwa i owczarstwa.<\/em><\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Czy trudno jest przenie\u015b\u0107 pod dach 500 lat historii ludzi zwi\u0105zanych z owczarstwem?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Nie powiedzia\u0142bym, \u017ce to akurat trudne. Trudniejszym zadaniem jest zaprezentowanie tej kultury. My jednak mieli\u015bmy i wci\u0105\u017c mamy to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce pasterstwo by\u0142o i wci\u0105\u017c jest \u017cywe. Mia\u0142am okazj\u0119 pozna\u0107 autentyczne postaci. Byli to pasterze, kt\u00f3rzy mieszkali w g\u00f3rskich sza\u0142asach, a swoje zwierz\u0119ta doili r\u0119cznie. Dzi\u015b ju\u017c rzadziej doi si\u0119 r\u0119cznie, a owce cz\u0119sto nie s\u0105 zamykane na noc w koszarach, jak dawniej, lecz w budynkach, gospodarstwach, sp\u00f3\u0142dzielniach rolniczych. Praca pasterza unowocze\u015bni\u0142a si\u0119, ale na szcz\u0119\u015bcie kultura przetrwa\u0142a.<\/em><\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Czy istnia\u0142a szko\u0142a bac\u00f3w? Czy owczarstwo to dobrze udokumentowane zagadnienie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Tak, istnia\u0142a specjalna szko\u0142a bac\u00f3w przy instytucie badawczym w Trenczynie. To tutaj na przyk\u0142ad bacowie pochodz\u0105cy z prostych rodzin przybywali zim\u0105, \u017ceby uczy\u0107 si\u0119 opieki nad zwierz\u0119tami i podstaw mleczarstwa. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce ca\u0142a kultura pasterska jako ca\u0142o\u015b\u0107 jest dobrze udokumentowanym zagadnieniem i obejmuje takie tematy jak owczarstwo i sza\u0142a\u015bnictwo.<\/em><\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Jakie s\u0105 wytwory materialne kultury pasterskiej?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

S\u0105 to r\u00f3\u017cnego rodzaju artefakty, takie jak pasy, koszule, kierpce czy ciupagi. Pasa cz\u0119sto nie zdejmowano na noc, poniewa\u017c dodawa\u0142 si\u0142y, a tak\u017ce chroni\u0142 brzuch i krzy\u017ce przed przeci\u0105giem i ch\u0142odem. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 by\u0142a jednak torba pasterska, kt\u00f3r\u0105 mieli tylko owczarze. To po niej mieszka\u0144cy od razu potrafili rozpozna\u0107, kto jest bac\u0105, kto pasterzem czy juhasem.<\/em><\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Jakimi lud\u017ami byli i s\u0105 bacowie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Musieli to by\u0107 przede wszystkim silni i zdeterminowani m\u0119\u017cczy\u017ani. Wykonywali ci\u0119\u017ck\u0105 fizyczn\u0105 prac\u0119, sypiali przykryci tylko kocem czy elementem w\u0142asnej garderoby. Musieli przez ca\u0142\u0105 noc utrzymywa\u0107 ogie\u0144, a gdy w \u015brodku nocy co\u015b si\u0119 dzia\u0142o, na przyk\u0142ad sza\u0142as zaatakowa\u0142y wilki lub inne drapie\u017cniki, albo cho\u0107by przemytnicy lub zb\u00f3jnicy, musieli by\u0107 gotowi do obrony. Byli to bardzo krzepcy, zdrowi m\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy niejednokrotnie pracowali od najm\u0142odszych lat do p\u00f3\u017anej staro\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mawiano, \u017ce bacowie to uczeni i jasnowidze. Czasami przypisywano im nadprzyrodzone zdolno\u015bci. Musieli zna\u0107 si\u0119 na przyrodzie, umie\u0107 zaj\u0105\u0107 si\u0119 owcami i zadba\u0107 o siebie, bo nieraz ca\u0142y sezon od wiosny do jesieni sp\u0119dzali sami w bac\u00f3wce.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Panie Ji\u0159i, muzea nie s\u0105 miejscami, kt\u00f3re przyci\u0105gaj\u0105 m\u0142odych, jednak Muzeum Owczarstwa jest na tyle unikalne, \u017ce potrafi zachwyci\u0107 chyba ka\u017cdego. Na czym to polega?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ta ekspozycja dos\u0142ownie pozwala na podr\u00f3\u017c w czasie, pokazuje, jak ludzie \u017cyli w przesz\u0142o\u015bci.  <\/em><\/p>\n\n\n\n

Mie\u015bci si\u0119 w zabytkowym budynku, kt\u00f3ry na poz\u00f3r wydaje si\u0119 niezwi\u0105zany z tematem. Jednak poddasze z kominami i piecami pozwoli\u0142o na stworzenie wspania\u0142ego klimatu do prezentacji ekspozycji. Mo\u017cna tu zobaczy\u0107, jak bacowie si\u0119 ubierali, obejrze\u0107 przedmioty codziennego u\u017cytku wykorzystywane podczas pracy. Prawdziw\u0105 gratk\u0105 jest tradycyjna koliba z wyposa\u017ceniem. Uwag\u0119 zwracaj\u0105 tak\u017ce ornamenty na przedmiotach u\u017cywanych przy przetw\u00f3rstwie mleka, odzie\u017cy i materia\u0142ach.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dla mnie najwa\u017cniejszym walorem ekspozycji jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 po\u0142\u0105czenia dokumentacji fotograficznej z autentycznymi postaciami. To ci, kt\u00f3rzy po\u015bwi\u0119cili tej pracy ca\u0142e \u017cycie, przez wiele lat b\u0119d\u0105c bacami oraz ich pomocnicy, uwiecznieni na oryginalnych fotografiach<\/em>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zwie\u0144czeniem ca\u0142ej wystawy s\u0105 instrumenty, takie jak skrzypce, gajdy, tr\u0105by pasterskie, jednak dla mnie najbardziej charakterystycznym elementem muzycznym kultury pasterskiej s\u0105 oczywi\u015bcie dzwonki, kt\u00f3re te\u017c tutaj prezentujemy. Nosi\u0142y je ca\u0142e generacje owiec, kt\u00f3rymi zajmowa\u0142y si\u0119 pokolenia ci\u0119\u017cko pracuj\u0105cych ludzi. M\u0142odzi mog\u0105 nimi podzwoni\u0107 i na pewno nie zapomn\u0105 ich d\u017awi\u0119ku, gdy\u017c zrozumiej\u0105, jak wa\u017cne jest zachowanie tradycji.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Czym wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 Pana zdaniem budynek Muzeum Etnograficznego w Liptowskim Hradku?<\/h2>\n\n\n\n

Jego specyfika tkwi ju\u017c samej w historii, kt\u00f3ra jest w niego wpisana. Budynek s\u0142u\u017cy\u0142 niegdy\u015b jako sk\u0142ad soli, urz\u0105d g\u00f3rniczy dla wydobywanej miedzi, a tak\u017ce siedziba prefekta pa\u0144stwa likawsko-hradeckiego. Wizja budynku urz\u0119dowego i administracyjnego z pomieszczeniami, w kt\u00f3rych wysocy kr\u00f3lewscy urz\u0119dnicy pe\u0142nili swoje obowi\u0105zki i misj\u0119 widoczna jest w ca\u0142ym wn\u0119trzu i jego surowej, funkcjonalnej architekturze. Budynek znajduje si\u0119 w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie Wagu, rzeki, kt\u00f3ra by\u0142a wa\u017cnym szlakiem komunikacyjnym i handlowym wykorzystywanym do transportu towar\u00f3w i materia\u0142\u00f3w tratwami.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Tera\u017aniejszo\u015b\u0107 wyra\u017cona zosta\u0142a przede wszystkim w warstwie tre\u015bciowej wystawy, kt\u00f3rej dope\u0142nieniem jest urzekaj\u0105ca przestrze\u0144. Przez histori\u0119 szlaku solnego i urz\u0119d\u00f3w, prezentacj\u0119 koronki i jej zastosowa\u0144 czy niemal zapomnianego rzemios\u0142a, jakim jest drukowanie tkanin a\u017c po ekspozycj\u0119 owczarstwa na poddaszu.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Czy jest co\u015b, z czego jest pan szczeg\u00f3lnie dumny w kontek\u015bcie remontu?<\/p>\n\n\n\n

Przede wszystkim fakt, \u017ce zakrojony na szerok\u0105 skal\u0119 remont uda\u0142o si\u0119 wykona\u0107. By\u0142 on realizowany etapami, pierwsze pi\u0119tro, poddasze, parter. Tym bardziej ciesz\u0105 efekty. Najwi\u0119kszym sukcesem jest odkrycie dekoracji malarskiej pomieszcze\u0144, a konkretnie malowide\u0142 zdobi\u0105cych stropy. Niekt\u00f3re pomieszczenia uda\u0142o si\u0119 kompleksowo odrestaurowa\u0107. Wielu osobom, kt\u00f3re uczestniczy\u0142y w remoncie nale\u017c\u0105 si\u0119 podzi\u0119kowania: wykonawcom, konserwatorom, pracownikom muzeum, sponsorom, a tak\u017ce m\u0142odemu pokoleniu, uczniom szko\u0142y stolarskiej. My\u015bl\u0119, \u017ce warto zobaczy\u0107 rezultaty.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
wi\u0119cej o muzeum<\/a><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pani Iveta Zuskinov\u00e1 to wybitna znawczyni wielu temat\u00f3w, kt\u00f3ra bada pasterstwo i owczarstwo na Liptowie. Kultura pasterska to dla niej …<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":140977,"parent":143655,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"page_no-title.php","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"episode_type":"","audio_file":"","cover_image":"","cover_image_id":"","duration":"","filesize":"","date_recorded":"","explicit":"","block":"","filesize_raw":"","_jf_limit_responses":"","footnotes":""},"class_list":["post-144866","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":{"vyhradny_obrazok":false,"second_feature_image":null,"search_top_keywords":""},"wpml_translations_detailed":{"sk":{"id":140634,"title":"\u010cl\u00e1nok: Zhmotnenie pastierskej kult\u00fary a \u010daro ov\u010diarskej expoz\u00edcie.","url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/nepoznany-liptov\/zhmotnenie-pastierskej-kultury\/","api_url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/page\/140634","status":"publish","excerpt":"Pani Ivetka Zuskinov\u00e1 je v\u00fdznamnou polyhistorkou, ktor\u00e1 sa podrobne venuje pastierstvu a ov\u010diarstvu na Liptove. Pastierska kult\u00fara je pre \u0148u ...","content":"\n

<\/span>
\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Zhmotnenie pastierskej kult\u00fary
a \u010daro ov\u010diarskej expoz\u00edcie<\/p>\n\n\n\n

Iveta Zuzkinov\u00e1 - etnologi\u010dka a Ji\u0159i P\u0159ibyl - konzerv\u00e1tor<\/p>\n\n\n\n

apr\u00edl 2021<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Pani Ivetka Zuskinov\u00e1 je v\u00fdznamnou polyhistorkou, ktor\u00e1 sa podrobne venuje pastierstvu a ov\u010diarstvu na Liptove. Pastierska kult\u00fara je pre \u0148u fenom\u00e9n, a v\u00e1\u0161e\u0148, ktor\u00fa pre t\u00fato t\u00e9mu v sebe m\u00e1 je priam n\u00e1kazliv\u00e1. Spolu s p\u00e1nom Ji\u0159\u00ed P\u0159ibylom sa podie\u013eali na vzniku jedine\u010dnej podkrovnej ov\u010diarskej expoz\u00edcie, ktor\u00e1 v\u00e1s prenesie v \u010dase a priestore.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pani Zuskinov\u00e1, ste v\u00fdznamnou etnologi\u010dkou. \u010co sa pod t\u00fdmto pojmom rozumie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ako etnol\u00f3g som cel\u00fa svoju pracovn\u00fa \u010dinnos\u0165 venovala pr\u00e1ci v m\u00fazeu, \u0161t\u00fadiu \u013eudovej kult\u00fary, ktor\u00e1 je ve\u013emi r\u00f4znorod\u00e1 a zauj\u00edmav\u00e1. V ur\u010ditej etape m\u00f4jho \u017eivota som sa venovala ur\u010dit\u00fdm form\u00e1m tejto kult\u00fary. A v jednom z t\u00fdchto obdob\u00ed som sa ponorila do v\u00fdskumu a \u0161t\u00fadi\u00ed a nesk\u00f4r aj publik\u00e1ci\u00ed z oblasti sala\u0161n\u00edctva a ov\u010diarstva.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Je n\u00e1ro\u010dn\u00e9 zhmotni\u0165 500 rokov v podobe pr\u00edbehov \u013eud\u00ed spojen\u00fdch s ov\u010diarstvom pod jednu strechu?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ani by som nepovedala, \u017ee \u0165a\u017ek\u00e9, sk\u00f4r je n\u00e1ro\u010dnej\u0161ie t\u00fato kult\u00faru prezentova\u0165. My sme v\u0161ak mali a st\u00e1le m\u00e1me to \u0161\u0165astie, \u017ee pastierstvo bolo a je \u017eiv\u00e9. Mala som mo\u017enos\u0165 stretn\u00fa\u0165 sa s re\u00e1lnymi \u013eu\u010fmi. Boli to ov\u010diari, ktor\u00ed \u017eili na sala\u0161och a ru\u010dne dojili. Dnes sa u\u017e ru\u010dne doj\u00ed menej, aj ovce \u010dastokr\u00e1t u\u017e nenocuj\u00fa na ko\u0161iaroch ako kedysi, ale v objektoch, farm\u00e1ch, dru\u017estv\u00e1ch. Pr\u00e1ca ov\u010diara je u\u017e dnes modern\u00e1, av\u0161ak ich kult\u00fara sa na\u0161\u0165astie st\u00e1le uchovala.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/span>
\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Existovala \u0161kola ba\u010dovsk\u00e1? Je ov\u010diarstvo fundovan\u00e1 t\u00e9ma?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u00c1no, bola \u0161pecializovan\u00e1 ba\u010dovsk\u00e1 \u0161kola pri v\u00fdskumnom \u00fastave v Tren\u010d\u00edne. Tu sa napr\u00edklad ba\u010dovia z jednoduch\u00fdch rod\u00edn chodili cez zimu u\u010di\u0165, aby sa vedeli stara\u0165 o zvierat\u00e1 a u\u010dili sa mliekarenstvu. Dalo by sa poveda\u0165, \u017ee cel\u00e1 pastierska kult\u00fara ako celok je fundovan\u00e1 t\u00e9ma, a zastre\u0161uje pod sebou aj ov\u010diarstvo a sala\u0161n\u00edctvo.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Ak\u00e9 s\u00fa prejavy pastierskej kult\u00fary?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

S\u00fa to r\u00f4zne artefakty ako napr\u00edklad opasok, ko\u0161ele, krpce, \u010di vala\u0161ky. Opasok si mnohokr\u00e1t ani na noc dole ned\u00e1vali, ke\u010f\u017ee im d\u00e1val silu a chr\u00e1nil ich bru\u0161n\u00fa a kr\u00ed\u017eov\u00fa \u010das\u0165 pred vetrom a chladom. Hlavn\u00fdm znakom v\u0161ak bola pastierska kapsa, ktor\u00fa mali len ov\u010diari. Pod\u013ea nej aj \u013eudia v dedine vedeli hne\u010f rozozna\u0165, kto je na sala\u0161i ba\u010da, valach alebo z\u00e1stupca.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/span>
\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Ak\u00e9 osobnosti boli a s\u00fa ba\u010dovia?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Museli to by\u0165 predov\u0161etk\u00fdm mocn\u00ed a odhodlan\u00ed chlapi. \u0164a\u017eko fyzicky pracovali, prikr\u00fdvali sa len dekou, popr\u00edpade kusom svojho odevu. Cel\u00fa noc si museli udr\u017eiava\u0165 ohe\u0148, a ke\u010f sa v noci nie\u010do stalo, napr\u00edklad ke\u010f sala\u0161 napadli vlci, \u010di in\u00e1 drav\u00e1 zver, niekedy dokonca aj pa\u0161er\u00e1ci, \u010di zbojn\u00edci, museli hne\u010f vsta\u0165 a pusti\u0165 sa do akcie. Boli to tie\u017e chlapi ve\u013emi zdrav\u00ed, ktor\u00ed robili na sala\u0161i mnohokr\u00e1t od \u00fatleho a\u017e do ve\u013emi vysok\u00e9ho veku.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Ba\u010dom sa ve\u013eakr\u00e1t hovorilo, \u017ee s\u00fa to vedomci a vidomci. Niekedy sa im pripisovali a\u017e nadprirodzen\u00e9 schopnosti. Museli pozna\u0165 pr\u00edrodu, vedie\u0165 sa postara\u0165 o ovce a vedie\u0165 o\u0161etri\u0165 aj seba, preto\u017ee mnohokr\u00e1t boli na sala\u0161och sami od jari do jesene.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/span>
\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

P\u00e1n P\u0159ibyl, m\u00fazeum nie je miesto, ktor\u00e9 be\u017en\u00fdch mlad\u00fdch \u013eud\u00ed l\u00e1ka, Ov\u010diarske m\u00fazeum je v\u0161ak nato\u013eko unik\u00e1tne, \u017ee o\u010dar\u00ed h\u00e1dam ka\u017ed\u00e9ho \u010dloveka, \u010d\u00edm to je?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

T\u00e1to expoz\u00edcia v\u00e1s doslova prenesie v \u010dase, pribl\u00ed\u017ei, ako \u013eudia z tejto dobe \u017eili.  <\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Nach\u00e1dza sa v historickej budove, ktor\u00e1 zdanlivo nes\u00favis\u00ed s touto t\u00e9mou. Av\u0161ak pr\u00e1ve umiestnen\u00edm v podkrov\u00ed s kom\u00ednmi a pieckami sa tam vytvorila skvel\u00e1 priestorov\u00e1 atmosf\u00e9ra pre prezent\u00e1ciu tejto expoz\u00edcie. N\u00e1jdete tu  prezent\u00e1ciu odievania ba\u010dov s predmetmi dennej potreby, pou\u017e\u00edvan\u00fdch pri pr\u00e1ci na sala\u0161i. Tradi\u010dn\u00e1 koliba s jej vybaven\u00edm  je tie\u017e \u010fal\u0161\u00edm skvostom. Rovnako p\u00fatav\u00e1 je v\u00fdzdoba v podobe predmetov pou\u017e\u00edvan\u00fdch pri spracovan\u00ed mlieka, \u010di odevov a materi\u00e1lov.<\/em><\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Pre m\u0148a je hlavn\u00fdm unik\u00e1tom mo\u017enos\u0165 spojenia fotografickej dokument\u00e1cie so skuto\u010dn\u00fdmi \u013eu\u010fmi. S\u00fa to t\u00ed, ktor\u00ed obetovali svoj \u017eivot pr\u00e1ci na sala\u0161i, dlhoro\u010dn\u00ed ba\u010dovia a ich pomocn\u00edci zve\u010dnen\u00ed na p\u00f4vodn\u00fdch fotografi\u00e1ch.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

V\u00fdstavu zakon\u010duj\u00fa hudobn\u00e9 n\u00e1stroje \u2013 husli\u010dky, gajdy, pastierske tr\u00faby, ale pre m\u0148a s\u00fa hlavn\u00fdm hudobn\u00fdm prvkom ov\u010diarov jednozna\u010dne zvonce, ktor\u00e9 tu m\u00e1me. Tie re\u00e1lne nosili gener\u00e1cie oviec, o ktor\u00e9 sa starali pokolenia tvrdo pracuj\u00facich \u013eud\u00ed. Mlad\u00ed n\u00e1v\u0161tevn\u00edci m\u00fazea maj\u00fa mo\u017enos\u0165 si na ne zazvoni\u0165 a na ich hlas ur\u010dite nezabudn\u00fa a pochopia ako je potrebn\u00e9 pokra\u010dova\u0165 v zachov\u00e1van\u00ed t\u00fdchto trad\u00edci\u00ed.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/span>
\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\u010c\u00edm je pre v\u00e1s budova N\u00e1rodopisn\u00e9ho m\u00fazea v Liptovskom Hr\u00e1dku \u0161pecifick\u00e1?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0160pecifickos\u0165 je u\u017e v jej samotnej hist\u00f3ri\u00ed, ktorou pre\u0161la. Zap\u00edsala sa do dej\u00edn, \u010di u\u017e ako so\u013en\u00fd sklad alebo me\u010fn\u00fd \u00farad, aj s\u00eddlo prefekta Komorsk\u00e9ho likavsko-hr\u00e1dock\u00e9ho panstva. Predstava \u00faradnej a spr\u00e1vnej budovy s priestormi, kde vysok\u00ed kr\u00e1\u013eovsk\u00ed \u00faradn\u00edci plnili svoje povinnosti a poslanie, sa odr\u00e1\u017ea v celom interi\u00e9ri, ale aj v jej strohej a \u00fa\u010delnej architekt\u00fare. Nach\u00e1dza sa v bezprostrednej bl\u00edzkosti rieky V\u00e1h, ktor\u00e1 bola v\u00fdznamnou dopravnou a obchodnou vodnou cestou transportu materi\u00e1lu a tovaru na pltiach.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

S\u00fa\u010dasnos\u0165 spo\u010d\u00edva hlavne v obsahovej n\u00e1plni v\u00fdstavy, ktor\u00e9 tieto kr\u00e1sne priestory nap\u013a\u0148aj\u00fa. Cez hist\u00f3riu so\u013enej cesty, \u00faradov, a\u017e po prezent\u00e1ciu \u010dipky a jej vyu\u017eit\u00ed, \u010di skoro zabudnut\u00e9ho remesla modrotla\u010de a v podkrov\u00ed in\u0161talovanou expoz\u00edciou ov\u010diarstva.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Je nie\u010do na \u010do ste v r\u00e1mci rekon\u0161trukcie hrd\u00fd?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

V prvom rade na to, \u017ee sa podarila \u00fapln\u00e1 rekon\u0161trukcia. Realizovala sa na etapy, prv\u00e9 poschodie podkrovie, pr\u00edzemie. O to je v\u00fdsledok cennej\u0161\u00ed. Jej hlavn\u00fdm \u00faspechom je objav maliarskej v\u00fdzdoby miestnost\u00ed, konkr\u00e9tne n\u00e1stropn\u00fdch malieb. Niektor\u00e9 priestory sa podarilo zre\u0161taurova\u0165 komplexne. V\u010faka patr\u00ed mno\u017estvu \u013eud\u00ed, ktor\u00ed sa na rekon\u0161trukcii podie\u013eali: dod\u00e1vatelia, re\u0161taur\u00e1tori, pracovn\u00edci  m\u00fazea, sponzori a ruku k dielu prilo\u017eili aj mlad\u00ed \u013eudia, \u0161tudenti drev\u00e1rskeho u\u010dili\u0161\u0165a. Mysl\u00edm, \u017ee sa v\u00fdsledok tejto pr\u00e1ce oplat\u00ed vidie\u0165.<\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/span>
\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
viac o m\u00fazeu<\/a><\/div>\n<\/div>\n","featured_media":140975,"featured_media_url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/210420_OOCR_030-1-600x401.jpg","images_gallery_urls":[],"fotka_1_url":null,"fotka_2_url":null,"fotka_3_url":null,"fotka_4_url":null,"fotka_5_url":null,"fotka_6_url":null,"fotka_7_url":null,"fotka_8_url":null},"pl":{"id":144866,"title":"Dorobek materialny kultury pasterskiej i urok ekspozycji owczarskiej","url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/nieznany-liptow\/dorobek-materialny-kultury-pasterskiej-i-urok-ekspozycji-owczarskiej\/","api_url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/page\/144866","status":"publish","excerpt":"Pani Iveta Zuskinov\u00e1 to wybitna znawczyni wielu temat\u00f3w, kt\u00f3ra bada pasterstwo i owczarstwo na Liptowie. Kultura pasterska to dla niej ...","content":"\n
\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

Dorobek materialny kultury pasterskiej
i urok ekspozycji owczarskiej<\/p>\n\n\n\n

Iveta Zuzkinov\u00e1 - etnolo\u017cka i Ji\u0159i P\u0159ibyl - konserwator zabytk\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

kwiecie\u0144 2021<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Pani Iveta Zuskinov\u00e1 to wybitna znawczyni wielu temat\u00f3w, kt\u00f3ra bada pasterstwo i owczarstwo na Liptowie. Kultura pasterska to dla niej prawdziwy fenomen, za\u015b pasja, z jak\u0105 po\u015bwi\u0119ca si\u0119 temu zagadnieniu, jest wprost zara\u017aliwa. Razem z panem Ji\u0159\u00edm P\u0159ibylem zaanga\u017cowali si\u0119 w przygotowanie wyj\u0105tkowej ekspozycji owczarskiej, kt\u00f3ra pozwala na podr\u00f3\u017c w czasie i przestrzeni.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jest pani wybitn\u0105 etnolo\u017ck\u0105. Co nale\u017cy rozumie\u0107 przez to okre\u015blenie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Jako etnolog ca\u0142e swoje \u017cycie zawodowe po\u015bwi\u0119ci\u0142am pracy w muzeum, badaniom nad kultur\u0105 ludow\u0105, kt\u00f3ra jest bardzo zr\u00f3\u017cnicowana i ciekawa. W pewnym momencie \u017cycia zainteresowa\u0142am si\u0119 przejawami tej kultury. W tym czasie po\u015bwi\u0119ci\u0142am si\u0119 badaniom i opracowaniom, a p\u00f3\u017aniej publikacjom z dziedziny sza\u0142a\u015bnictwa i owczarstwa.<\/em><\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Czy trudno jest przenie\u015b\u0107 pod dach 500 lat historii ludzi zwi\u0105zanych z owczarstwem?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Nie powiedzia\u0142bym, \u017ce to akurat trudne. Trudniejszym zadaniem jest zaprezentowanie tej kultury. My jednak mieli\u015bmy i wci\u0105\u017c mamy to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce pasterstwo by\u0142o i wci\u0105\u017c jest \u017cywe. Mia\u0142am okazj\u0119 pozna\u0107 autentyczne postaci. Byli to pasterze, kt\u00f3rzy mieszkali w g\u00f3rskich sza\u0142asach, a swoje zwierz\u0119ta doili r\u0119cznie. Dzi\u015b ju\u017c rzadziej doi si\u0119 r\u0119cznie, a owce cz\u0119sto nie s\u0105 zamykane na noc w koszarach, jak dawniej, lecz w budynkach, gospodarstwach, sp\u00f3\u0142dzielniach rolniczych. Praca pasterza unowocze\u015bni\u0142a si\u0119, ale na szcz\u0119\u015bcie kultura przetrwa\u0142a.<\/em><\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Czy istnia\u0142a szko\u0142a bac\u00f3w? Czy owczarstwo to dobrze udokumentowane zagadnienie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Tak, istnia\u0142a specjalna szko\u0142a bac\u00f3w przy instytucie badawczym w Trenczynie. To tutaj na przyk\u0142ad bacowie pochodz\u0105cy z prostych rodzin przybywali zim\u0105, \u017ceby uczy\u0107 si\u0119 opieki nad zwierz\u0119tami i podstaw mleczarstwa. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce ca\u0142a kultura pasterska jako ca\u0142o\u015b\u0107 jest dobrze udokumentowanym zagadnieniem i obejmuje takie tematy jak owczarstwo i sza\u0142a\u015bnictwo.<\/em><\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

Jakie s\u0105 wytwory materialne kultury pasterskiej?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

S\u0105 to r\u00f3\u017cnego rodzaju artefakty, takie jak pasy, koszule, kierpce czy ciupagi. Pasa cz\u0119sto nie zdejmowano na noc, poniewa\u017c dodawa\u0142 si\u0142y, a tak\u017ce chroni\u0142 brzuch i krzy\u017ce przed przeci\u0105giem i ch\u0142odem. Cech\u0105 charakterystyczn\u0105 by\u0142a jednak torba pasterska, kt\u00f3r\u0105 mieli tylko owczarze. To po niej mieszka\u0144cy od razu potrafili rozpozna\u0107, kto jest bac\u0105, kto pasterzem czy juhasem.<\/em><\/em><\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Jakimi lud\u017ami byli i s\u0105 bacowie?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Musieli to by\u0107 przede wszystkim silni i zdeterminowani m\u0119\u017cczy\u017ani. Wykonywali ci\u0119\u017ck\u0105 fizyczn\u0105 prac\u0119, sypiali przykryci tylko kocem czy elementem w\u0142asnej garderoby. Musieli przez ca\u0142\u0105 noc utrzymywa\u0107 ogie\u0144, a gdy w \u015brodku nocy co\u015b si\u0119 dzia\u0142o, na przyk\u0142ad sza\u0142as zaatakowa\u0142y wilki lub inne drapie\u017cniki, albo cho\u0107by przemytnicy lub zb\u00f3jnicy, musieli by\u0107 gotowi do obrony. Byli to bardzo krzepcy, zdrowi m\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy niejednokrotnie pracowali od najm\u0142odszych lat do p\u00f3\u017anej staro\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Mawiano, \u017ce bacowie to uczeni i jasnowidze. Czasami przypisywano im nadprzyrodzone zdolno\u015bci. Musieli zna\u0107 si\u0119 na przyrodzie, umie\u0107 zaj\u0105\u0107 si\u0119 owcami i zadba\u0107 o siebie, bo nieraz ca\u0142y sezon od wiosny do jesieni sp\u0119dzali sami w bac\u00f3wce.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Panie Ji\u0159i, muzea nie s\u0105 miejscami, kt\u00f3re przyci\u0105gaj\u0105 m\u0142odych, jednak Muzeum Owczarstwa jest na tyle unikalne, \u017ce potrafi zachwyci\u0107 chyba ka\u017cdego. Na czym to polega?<\/strong><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ta ekspozycja dos\u0142ownie pozwala na podr\u00f3\u017c w czasie, pokazuje, jak ludzie \u017cyli w przesz\u0142o\u015bci.  <\/em><\/p>\n\n\n\n

Mie\u015bci si\u0119 w zabytkowym budynku, kt\u00f3ry na poz\u00f3r wydaje si\u0119 niezwi\u0105zany z tematem. Jednak poddasze z kominami i piecami pozwoli\u0142o na stworzenie wspania\u0142ego klimatu do prezentacji ekspozycji. Mo\u017cna tu zobaczy\u0107, jak bacowie si\u0119 ubierali, obejrze\u0107 przedmioty codziennego u\u017cytku wykorzystywane podczas pracy. Prawdziw\u0105 gratk\u0105 jest tradycyjna koliba z wyposa\u017ceniem. Uwag\u0119 zwracaj\u0105 tak\u017ce ornamenty na przedmiotach u\u017cywanych przy przetw\u00f3rstwie mleka, odzie\u017cy i materia\u0142ach.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dla mnie najwa\u017cniejszym walorem ekspozycji jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 po\u0142\u0105czenia dokumentacji fotograficznej z autentycznymi postaciami. To ci, kt\u00f3rzy po\u015bwi\u0119cili tej pracy ca\u0142e \u017cycie, przez wiele lat b\u0119d\u0105c bacami oraz ich pomocnicy, uwiecznieni na oryginalnych fotografiach<\/em>.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zwie\u0144czeniem ca\u0142ej wystawy s\u0105 instrumenty, takie jak skrzypce, gajdy, tr\u0105by pasterskie, jednak dla mnie najbardziej charakterystycznym elementem muzycznym kultury pasterskiej s\u0105 oczywi\u015bcie dzwonki, kt\u00f3re te\u017c tutaj prezentujemy. Nosi\u0142y je ca\u0142e generacje owiec, kt\u00f3rymi zajmowa\u0142y si\u0119 pokolenia ci\u0119\u017cko pracuj\u0105cych ludzi. M\u0142odzi mog\u0105 nimi podzwoni\u0107 i na pewno nie zapomn\u0105 ich d\u017awi\u0119ku, gdy\u017c zrozumiej\u0105, jak wa\u017cne jest zachowanie tradycji.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Czym wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 Pana zdaniem budynek Muzeum Etnograficznego w Liptowskim Hradku?<\/h2>\n\n\n\n

Jego specyfika tkwi ju\u017c samej w historii, kt\u00f3ra jest w niego wpisana. Budynek s\u0142u\u017cy\u0142 niegdy\u015b jako sk\u0142ad soli, urz\u0105d g\u00f3rniczy dla wydobywanej miedzi, a tak\u017ce siedziba prefekta pa\u0144stwa likawsko-hradeckiego. Wizja budynku urz\u0119dowego i administracyjnego z pomieszczeniami, w kt\u00f3rych wysocy kr\u00f3lewscy urz\u0119dnicy pe\u0142nili swoje obowi\u0105zki i misj\u0119 widoczna jest w ca\u0142ym wn\u0119trzu i jego surowej, funkcjonalnej architekturze. Budynek znajduje si\u0119 w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie Wagu, rzeki, kt\u00f3ra by\u0142a wa\u017cnym szlakiem komunikacyjnym i handlowym wykorzystywanym do transportu towar\u00f3w i materia\u0142\u00f3w tratwami.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Tera\u017aniejszo\u015b\u0107 wyra\u017cona zosta\u0142a przede wszystkim w warstwie tre\u015bciowej wystawy, kt\u00f3rej dope\u0142nieniem jest urzekaj\u0105ca przestrze\u0144. Przez histori\u0119 szlaku solnego i urz\u0119d\u00f3w, prezentacj\u0119 koronki i jej zastosowa\u0144 czy niemal zapomnianego rzemios\u0142a, jakim jest drukowanie tkanin a\u017c po ekspozycj\u0119 owczarstwa na poddaszu.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Czy jest co\u015b, z czego jest pan szczeg\u00f3lnie dumny w kontek\u015bcie remontu?<\/p>\n\n\n\n

Przede wszystkim fakt, \u017ce zakrojony na szerok\u0105 skal\u0119 remont uda\u0142o si\u0119 wykona\u0107. By\u0142 on realizowany etapami, pierwsze pi\u0119tro, poddasze, parter. Tym bardziej ciesz\u0105 efekty. Najwi\u0119kszym sukcesem jest odkrycie dekoracji malarskiej pomieszcze\u0144, a konkretnie malowide\u0142 zdobi\u0105cych stropy. Niekt\u00f3re pomieszczenia uda\u0142o si\u0119 kompleksowo odrestaurowa\u0107. Wielu osobom, kt\u00f3re uczestniczy\u0142y w remoncie nale\u017c\u0105 si\u0119 podzi\u0119kowania: wykonawcom, konserwatorom, pracownikom muzeum, sponsorom, a tak\u017ce m\u0142odemu pokoleniu, uczniom szko\u0142y stolarskiej. My\u015bl\u0119, \u017ce warto zobaczy\u0107 rezultaty.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n
wi\u0119cej o muzeum<\/a><\/div>\n<\/div>\n","featured_media":140977,"featured_media_url":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/210420_OOCR_030-1-600x401.jpg","images_gallery_urls":[],"fotka_1_url":null,"fotka_2_url":null,"fotka_3_url":null,"fotka_4_url":null,"fotka_5_url":null,"fotka_6_url":null,"fotka_7_url":null,"fotka_8_url":null}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/144866"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=144866"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/144866\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/143655"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/140977"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.visitliptov.sk\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=144866"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}